De zware tol van één jaar oorlog in cijfers, verhalen en beelden

Opgelet: bepaalde beelden kunnen als schokkend ervaren worden

De verwachte blitzkrieg blijft uit: de grote steden houden stand, en Poetins grondtroepen maken minder vooruitgang dan gepland. Zowel in het noorden, het oosten als in het zuiden worden onophoudelijk Oekraïense doelwitten bestookt.

In de havenstad Marioepol is de schade enorm. De strategisch gelegen stad wordt al snel na de invasie belegerd door Russische soldaten die er langzaam de strop aanhalen. De beelden van een gebombardeerd kinderziekenhuis en de evacuatie van een hoogzwangere vrouw, gaan begin maart de wereld rond. ‘Ze hebben duidelijk bevel gekregen om Marioepol te gijzelen, te tarten, aanhoudend te bombarderen en te beschieten’, zegt de Oekraïense president Volodimir Zelenski een dag later.

Marioepol is slechts één voorbeeld, de impact van de maandenlange regen van raketten en granaten op Oekraïne is niet te overzien. Data Friendly Space, een ngo die data inzet voor humanitaire doeleinden, verzamelde in haar rapport van januari enkele kerncijfers:

Het zijn niet alleen beelden van instortende gebouwen en rollende tanks die bijblijven na een jaar oorlog. Het is de gesneuvelde familie in de straten van Irpin die zich in het collectief geheugen heeft genesteld, begin maart in hun vlucht getroffen door artilleriegranaten.

Het zijn de dorpelingen van Boetsja, begin april gekneveld en doodgeschoten langs de kant van de weg.

Het zijn de Oekraïense soldaten in de Azovstal-fabriek, die bijna drie maanden lang werden gebombardeerd en zich pas midden mei gewonnen gaven. Ze overleefden in de talloze gangen van de staalfabriek met walkietalkies en een geïmproviseerd operatiekwartier. ‘De Russen probeerden het complex plat te bombarderen. Ze wilden er overheen kunnen lopen om over land tot bij ons te raken. We wisten dat het een kwestie van tijd was voor dat zou lukken. Iedereen ging ervan uit dat we zouden strijden tot de dood’, vertelt chirurg Demtjenko.

En het zijn de piepjonge Russen die zonder opleiding en uitrusting als kanonnenvoer de grens worden overgejaagd.

Het aantal onschuldige burgerslachtoffers in Oekraïne wordt door het VN-centrum voor de Mensenrechten midden februari geschat op 7.199 doden en 11.756 gewonden, 18.955 mensen in totaal. De organisatie geeft aan dat de echte cijfers ‘aanzienlijk hoger liggen, omdat informatie uit bepaalde vijandige gebieden nog niet is doorgesijpeld of nog niet geverifieerd kon worden’.

Naar precieze cijfers over het aantal militaire slachtoffers blijft het raden. Zowel langs Russische als langs Oekraïense kant wordt niet officieel gecommuniceerd over verliezen op het slagveld. Volgens Britse en Amerikaanse overheden zouden er al zo’n 60.000 Russen gesneuveld zijn sinds het begin van de invasie. Nog eens 140.000 Russische soldaten zouden gewond zijn. Diezelfde overheidsbronnen spreken ook over 100.000 doden en gewonden bij de Oekraïense strijdkrachten.

‘Naar moderne normen ligt de ratio doden versus gewonden opmerkelijk hoog in het Russische leger’, schrijft een Britse defensiebron in The Wall Street Journal. ‘Dat is bijna zeker te wijten aan hun rudimentaire medische voorzieningen.’ In september beval president Poetin een nieuwe mobilisatie van 300.000 troepen. Veel van die nieuwe rekruten kregen nauwelijks training of materiaal.

De invasie brengt een volksverhuizing op gang. Tijdens de eerste weken ontvluchten duizenden Oekraïners hun geboorteland, en schuiven ze uren aan om de grens over te steken. Na enkele weken zijn een kleine twee miljoen mensen op de vlucht. In Irpin trotseren burgers de sneeuw en de vrieskou tijdens evacuaties.

De wanhoop valt ook af te lezen op sociale media. ‘Huis te koop voor 18.000 hryvnja’ (omgerekend 500 euro). ‘Ik ruil mijn telefoon voor 20 liter benzine.’ ‘Inwoners van Charkov, HELP. Mijn vriendin is 72 jaar oud en woont met haar zus van 80 in het centrum, ze komen het appartement niet uit en hebben geen eten meer.’ ‘Dringend een bus nodig. Ik herhaal: MET SPOED.’

Sinds het begin van Poetins invasie registreerde UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, 15.974.873 grensovergangen vanuit Oekraïne. Op dit moment zijn 8.087.952 Oekraïners als vluchteling geregistreerd over heel Europa. Een kleine vijf miljoen hebben tijdelijke bescherming aangevraagd. Rusland zelf vangt 2,8 miljoen Oekraïense vluchtelingen op, vooral vanuit de pro-Russische provincies Donetsk en Loehansk in het oosten van het land.

De initiële invasie van het Russische leger gebeurt op drie fronten: in het noorden via de grens met Wit-Rusland, in de oostelijke Donbas-regio en in het zuiden, langs de geannexeerde Krim. Na enkele maanden verplaatst het conflict zich grotendeels naar de zuidoostelijke regio. Daar ligt de frontlijn al enkele maanden grotendeels stil.

Oekraïense troepen vechten terug, maar op dit moment bezet het Russische leger nog steeds een gebied van 105.000 km², de Krim niet meegerekend. Ruw genomen is dat drie keer de oppervlakte van België.

Zelf troepen mee in de strijd gooien is voor Navo-partners geen optie. Maar sinds het begin van de invasie vraagt (en krijgt) Oekraïne materiële militaire steun van zijn bondgenoten. Zo zijn er recent nog meer dan zestig gloednieuwe Leopard 2-tanks beloofd vanuit Europese landen. Ook Rusland krijgt af en toe wat extra tanks en drones toegestopt van bondgenoten als Iran en Wit-Rusland.

De cijfers die circuleren, zijn onderschattingen, want niet elk land laat weten hoeveel en welk militair materiaal het precies naar Oekraïne verscheept.

Vroeg of laat zullen de honderdduizenden vernietigde huizen, scholen, bedrijven en andere gebouwen opnieuw uit hun as moeten herrijzen. De Kiev School of Economics becijferde in december dat de schade aan de infrastructuur van het land oploopt tot 137,8 miljard dollar.

In de hele wereld houden grote bouwbedrijven de situatie nauwlettend in de gaten. Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit de handelsbeurs ‘Rebuild Ukraine’ die midden februari in Warschau plaatsvond: meer dan 300 bedrijven uit 22 landen waren er aanwezig om te praten over wat het kost om een land in puin opnieuw op te bouwen, en wat eraan verdiend kan worden.

De recentste schatting van de totale kostprijs om Oekraïne opnieuw op te bouwen dateert van september: toen sprak de Wereldbank van 350 miljard dollar. Een update van dat cijfer wordt verwacht in april. Nu de oorlog zijn tweede jaar ingaat, lijkt de kans klein dat heropbouwen dan al aan de orde is.